Permacultuur in een gewone tuin: eerst kijken, dan pas graven

Het woord permacultuur klinkt groot. Alsof je eerst een moestuin, kippen en een regenton nodig hebt voordat je mee mag doen. Dat valt mee. Permacultuur is in de kern een manier van kijken en ontwerpen, en die werkt ook in een gewone achtertuin in Stein of Geleen.

Waar het vandaan komt

Het woord is een samentrekking van permanente agricultuur en permanente cultuur. Twee Australische biologen, Bill Mollison en David Holmgren, bedachten het in de jaren zeventig. Ze keken hoe een bos zichzelf in stand houdt en maakten daar een methode van om zelf zulke systemen te ontwerpen. Eronder liggen drie uitgangspunten: zorg voor de aarde, zorg voor de mens, en deel wat er over is.

Wat ik er goed aan vind: het is geen stijl. Een permacultuurtuin ziet er niet op één manier uit. Elke plek heeft een andere bodem, ander licht en ander water, en het ontwerp volgt de plek.

Begin met een seizoen kijken

Het eerste principe van Holmgren is observeren. De meeste tuinen worden andersom gemaakt: eerst een plan, dan de plek erbij zoeken. Loop een seizoen lang met andere ogen door je tuin. Waar staat de zon om tien uur, en waar om vier? Waar blijft water staan na een flinke bui, en waar is het altijd als eerste droog? Uit welke hoek waait het?

Kijk ook onder je voeten. Leefmilieu Brussel geeft een eenvoudige test: steek een kluit van dertig bij dertig centimeter en vijftien diep, en tel de regenwormen. Meer dan tien betekent een rijke grond. Vind je er één, dan zit er te weinig organische stof in.

Bij een tuinontwerp doe ik hetzelfde. Ik kijk eerst naar de bodem, het water en het licht, en naar hoe jij de tuin gebruikt. Pas daarna teken ik.

Zet dingen waar je ze nodig hebt

Permacultuur deelt een terrein in zones. Zone één is wat je elke dag gebruikt: kruiden, wat pluksla. Hoe verder van huis, hoe minder aandacht iets nodig heeft. Een kruidenbak achter in de tuin gebruik je niet. En een hoek waar je nooit komt, hoef je ook niet bij te houden: die mag wild worden.

Laat elk onderdeel meer dan één ding doen

Mollison gebruikte zelf de vijver als voorbeeld: hij vangt en bewaart water, er groeien planten en leven dieren, hij slaat warmte op en weerkaatst licht. Een vijver is dus nooit alleen een mooi plaatje.

Hetzelfde geldt voor de rand eromheen. Waar twee milieus elkaar raken, zoals water en land, is het extra rijk. Een vijver met een flauwe, begroeide oever heeft meer leven dan een bak met steile wanden.

Sluit de kringloop in je eigen tuin

Wat de tuin maakt, blijft in de tuin. Het blad mag in de border blijven liggen. Het slib dat ik uit een vijver haal, gaat de border in en niet in een container. Je hoeft er niets voor te kopen; je moet het alleen niet weggooien.

Klein en langzaam

Holmgren raadt kleine, langzame oplossingen aan. Begin met één plek: een stuk gras dat border wordt, een tegelpad dat smaller kan, een regenton bij de schuur. Kijk wat er gebeurt en zet daarna de volgende stap.

Wil je weten wat dit voor jouw tuin betekent? Stuur een foto via WhatsApp naar 06 181 180 14, dan kijk ik mee. Met een vaste prijs vooraf.

Nick Peters, GRØNN Studio, Stein

Stuur een foto via WhatsApp