Regeneratief tuinieren: begin bij de bodem.

1. Verstoor de bodem zo weinig mogelijk

De Engelse Royal Horticultural Society is er duidelijk over: spitten beschadigt de bodem. Je vernielt de gangen die wormen hebben gemaakt, je breekt schimmelnetwerken, en er komt koolstof vrij die in de grond zat. Wie niet spit, houdt die structuur heel.

Een nieuw bed maak je dan zo. Leg een dubbele laag karton op het gras of onkruid (geen glanzend bedrukt karton, en haal nietjes en plakband eraf) en schep er tien tot vijftien centimeter goed verteerd organisch materiaal op, zoals compost. Volgens de RHS is het eind van de winter de beste tijd, zolang de grond niet drijfnat is. Maak bedden van zo'n 1,2 meter breed, dan kun je er van twee kanten bij zonder erop te staan. Een struik of boom plant je gewoon in een plantgat; het gaat erom dat je niet het hele bed omspit.

2. Houd de grond bedekt

Kale grond droogt uit, en zonlicht tast het bodemleven aan. Een bedekte bodem blijft koel, vochtig en levend, en onkruid krijgt minder kans. In een tuin betekent het: elk jaar zo'n vijf centimeter mulch, meestal in de herfst, en zo min mogelijk kale plekken tussen de planten.

De makkelijkste mulch heb je al. Laat het blad in de border liggen: het beschermt de bodem tegen de vorst en is voer en schuilplek voor wat er in je tuin leeft. Alleen uit de vijver moet het eruit. En het slib dat ik bij een herfstbeurt uit een vijver haal, gaat de border in.

3. Zorg voor variatie

Hoe meer verschillende planten, boven en onder de grond, hoe sterker het geheel. Verschillende wortels voeden verschillend bodemleven, en ziektes en plagen krijgen minder vat. Een border met vijf soorten is weerbaarder dan een strook met één.

4. Laat er wortels in de grond

Levende wortels zijn de brandstof van de bodem. Planten geven via hun wortels suikers af aan het bodemleven, en dat bodemleven maakt weer voedingsstoffen vrij voor de plant. Een bodem zonder wortels verarmt snel. Vaste planten, struiken en bodembedekkers houden het hele jaar wortels in de grond; een bed dat de hele winter kaal ligt niet.

5. Laat het leven toe

Voor boeren gaat het vijfde principe over vee op het land. In een tuin hoef je geen dieren te houden. Daar komt het neer op ruimte laten voor wat vanzelf komt: wormen, kevers, vogels. Blad dat blijft liggen en een hoek die niet elke week wordt opgeruimd, helpen al.

Waarom het hier extra telt

Löss komt in Nederland alleen in Zuid-Limburg voor. Het is een vruchtbare grond die water goed vasthoudt, maar zonder begroeiing spoelt hij weg, zeker op een helling, en hij verdicht makkelijk. Waterschap Limburg waarschuwt dat regenwater dat over Zuid-Limburgse hellingen afstroomt, erosie en modderoverlast kan veroorzaken. Op akkers geeft niet ploegen samen met bodembedekkers volgens het waterschap 40 tot 60 procent minder afstromend water en erosie. Dat is gemeten op landbouwgrond, niet in tuinen, maar het principe is hetzelfde: een bedekte grond met wortels erin houdt water en aarde vast.

Tegels doen het omgekeerde. Steenbreek adviseert voor tuinen groter dan 15 vierkante meter om 80 procent groen te houden en hoogstens 20 procent verharding, zodat regenwater de grond in kan en het riool minder te verwerken krijgt.

Begin klein

Je hoeft niet alles tegelijk. Stop met spitten, laat dit najaar het blad in de border liggen en tel volgend voorjaar de wormen in een kluit van dertig bij dertig centimeter en vijftien diep. Meer dan tien betekent een rijke grond.

Wil je hulp bij een nieuwe border, of bij je vijver voor de winter? Stuur me een paar foto's, dan kijk ik mee.