Permacultuur in een gewone tuin: eerst kijken, dan pas graven.

Waar het vandaan komt

Het woord is een samentrekking van permanente agricultuur en permanente cultuur. Twee Australische biologen, Bill Mollison en David Holmgren, bedachten het in de jaren zeventig. Ze keken hoe een bos zichzelf in stand houdt en maakten daar een methode van om zelf zulke systemen te ontwerpen. Eronder liggen drie uitgangspunten: zorg voor de aarde, zorg voor de mens, en deel wat er over is.

Wat ik er goed aan vind: het is geen stijl. Een permacultuurtuin ziet er niet op één manier uit. Elke plek heeft een andere bodem, ander licht en ander water, en het ontwerp volgt de plek.

Begin met een seizoen kijken

Het eerste principe van Holmgren is observeren. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar de meeste tuinen worden andersom gemaakt: eerst een plan, dan de plek erbij zoeken. Loop een seizoen lang met andere ogen door je tuin. Waar staat de zon om tien uur, en waar om vier? Waar blijft water staan na een flinke bui, en waar is het altijd als eerste droog? Uit welke hoek waait het?

Kijk ook onder je voeten. Leefmilieu Brussel geeft een eenvoudige test: steek een kluit van dertig bij dertig centimeter en vijftien diep, en tel de regenwormen. Meer dan tien betekent een rijke grond. Vind je er één, dan zit er te weinig organische stof in. Die telling zegt meer over je tuin dan welk plantenboek ook.

Bij een tuinontwerp doe ik hetzelfde. Ik kijk eerst naar de bodem, het water en het licht, en naar hoe jij de tuin gebruikt. Pas daarna teken ik.

Zet dingen waar je ze nodig hebt

Permacultuur deelt een terrein in zones. Zone nul is het huis. Zone één is wat je elke dag gebruikt: kruiden, wat pluksla. Hoe verder van huis, hoe minder aandacht iets nodig heeft, tot aan zone vijf, die je wild laat. Een gewone tuin heeft maar een paar zones, maar het idee werkt toch. Een kruidenbak achter in de tuin gebruik je niet. En een hoek waar je nooit komt, hoef je ook niet bij te houden: die mag wild worden.

Laat elk onderdeel meer dan één ding doen

Dit principe zie ik in tuinen het vaakst terug. Mollison gebruikte zelf de vijver als voorbeeld: hij vangt en bewaart water, er groeien planten en leven dieren, hij slaat warmte op en weerkaatst licht. Een vijver is dus nooit alleen een mooi plaatje.

Hetzelfde geldt voor de rand eromheen. Permacultuur noemt dat het randeffect: waar twee milieus elkaar raken, zoals water en land, is het extra rijk. Een vijver met een flauwe, begroeide oever heeft meer leven dan een bak met steile wanden, en geeft dieren die komen drinken een veilige plek.

Sluit de kringloop in je eigen tuin

Nog een principe: wat de tuin maakt, blijft in de tuin. Plantenresten worden weer voeding. Bij mij komt dat neer op dingen die ik bij elke herfstbeurt doe. Het blad mag in de border blijven liggen, omdat het de bodem tegen vorst beschermt en voer en schuilplek is voor wat er in je tuin leeft. Het slib dat ik uit een vijver haal, gaat de border in en niet in een container. Je hoeft er niets voor te kopen; je moet het alleen niet weggooien.

Klein en langzaam

Holmgren raadt kleine, langzame oplossingen aan. Dat is goed nieuws voor wie niet alles tegelijk wil of kan. Je hoeft je tuin niet in één keer om te gooien. Begin met één plek: een stuk gras dat border wordt, een tegelpad dat smaller kan, een regenton bij de schuur. Kijk wat er gebeurt en zet daarna de volgende stap.

Wat het niet is

Permacultuur is geen garantie op een tuin zonder werk, en ook geen geloof. Het is een gereedschapskist: je pakt eruit wat bij jouw plek en jouw leven past. Wie er dieper in wil, vindt bij Permacultuur Nederland een gratis cursus en op de site van David Holmgren de twaalf principes zelf.

Wil je weten wat dit voor jouw tuin betekent? Stuur me een paar foto's, dan kijk ik mee. Een kennismaking is vrijblijvend.